//Voeding bij een verminderde nierfunctie

World Kidney Day (Wereld Nieren Dag) wordt jaarlijks op de tweede donderdag in maart georganiseerd. Het doel van de dag is om bewustwording te creëren over het belang van gezonde nieren. In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade.

Onze diëtist Petra is afgestudeerd op de dialyse-afdeling en neemt je daarom mee in het onderwerp ‘voeding bij verminderde nierfunctie’. Ze geeft enkele handvaten om jouw nierfunctie te behouden. Zo kan je klachten zo minimaal mogelijk houden en behandeling (onder andere dialyse) zo lang mogelijk uitstellen.

Wat doen onze nieren?

Onze nieren hebben veel verschillende taken. Zo maken ze hormonen die zorgen voor voldoende rode bloedcellen. Ook helpen ze de bloeddruk goed te houden en dragen bij aan sterke botten. Dit doen ze door vitamine D bruikbaar te maken voor het lichaam. Verder zorgen ze voor de juiste hoeveelheid water en zouten in het lichaam door extra urine te produceren als je veel drinkt, en juist minder als je veel zweet. Maar de belangrijkste taak van de nieren is het filteren van afvalstoffen. Als gevolg van ziekte (hoge bloeddruk en/of diabetes mellitus) of ouderdom kunnen je nieren minder goed gaan werken.

Met voeding en leefstijl kan je ervoor zorgen dat de achteruitgang van de nieren vertraagt

Gezonde voeding is de basis. Kies voor extra veel groenten, 2 stuks fruit en kies waar kan voor volkorenproducten. En kies vaker voor peulvruchten of andere plantaardige eiwitbronnen, wekelijks vette vis en minder (rood)vlees. En niet te vergeten: dagelijks een handje noten.

Toch kan dit aanvoelen als dieet! Mogelijk geldt dit ook voor jou. Je bent hierin niet de enige en hopelijk kan je door verder te lezen alvast een eerste stap maken naar een gezondere leefstijl.

Zoutbeperking

Je nieren zullen je het meest dankbaar zijn als je mindert met zout. Beschadigde nieren zijn extra gevoelig voor zout en gaan hierdoor sneller achteruit. Een zoutbeperking van maximaal 5-6 gram per dag is de eerste stap om je nierfunctie zo lang mogelijk stabiel te houden.

Ruim 85 procent van de bevolking eet meer zout dan de aanbevolen maximale hoeveelheid van 6 gram per dag. Volwassen mannen eten gemiddeld 9,9 gram zout en vrouwen gemiddeld 7,5 gram zout.

Wil je weten hoeveel zout je gemiddeld binnenkrijgt?
Vul de zoutmeter in op:
https://nierstichting.nl/zoutmeter#/

Een zoutbeperking klinkt dus erg heftig, maar eigenlijk is dit de maximaal aanbevolen hoeveelheid voor heel Nederland. Met wat kleine aanpassingen kun je het al bereiken!

Tips voor voeding met minder zout

Denk in kleine stappen. Houd het praktisch voor jezelf.

  • Verminder zout door te kiezen voor andere, minder zoute producten. Kruimel je normaal wel eens feta (portie 20 gr) over de salade? Vervang dit door mozzarella.

 

  • Ook binnen de magere vleeswaren kun je letten op minder zout. Kies wat vaker voor een gekookt ei of kipfilet als alternatief voor rauwe ham of rookvlees

 

Bron: https://nierstichting.nl/zoutvergelijker/vergelijken/

  • Kies waar mogelijk voor de natriumarme of zoutloze variant van een product. Zoals bij deze sojasauzen.

Sojasaus normaal

Sojasaus minder zout

Sojasaus zonder zout

Per 100 ml

Per 100 ml

Per 100 ml

16,9 gram zout 9,1 gram zout

0,05 gram zout

  • Soepen staan bekend dat ze veel zout kunnen bevatten. Per kom soep al snel zo’n 1,5 gram. Met 1 kom soep heb je al 25% van die 6 gram zout binnen! Tegenwoordig bestaan er verse pureersoepen waarbij het zakje bouillon (met veel zout) er los bij zit. Je kunt zelf kiezen of je het hele zakje toevoegt, het halve zakje of het zakje bouillon helemaal weglaat.

Wil je meer leren over hoe je etiketten kunt vergelijken? Bekijk deze video.

  • Leer je smaakpapillen wennen aan minder zout.
    Je mag jezelf de tijd gunnen om te wennen aan de smaak van producten of gerechten met minder zout. Bovendien zijn kleine stappen makkelijker vol te houden dan grote veranderingen.
  • Kies voor kruiden en specerijen.
    Ga aan de slag met knoflook, ui en gember of voeg zelf Provençaalse of Italiaanse kruiden toe. Er zijn tegenwoordig veel kruidenmixen zonder zout op de markt. Hieronder mijn favorieten!

Ps. Ik word niet gesponsord, ik ben gewoon echt fan!

Meer tips voor kruidenmixen en smaakmakers? Vraag je diëtist! Zoutarm eten is niet hetzelfde als smaakloos eten!

Als je nieren verder achteruit gaan…

Dan is gezonde voeding niet meer voldoende. Je krijgt dan helaas steeds meer dieetaanpassingen. De ernst van nierschade wordt ingedeeld in stadia. Normaal (stadium 1) is de filterfunctie 90 ml per minuut (eGFR / CKD-EPI >90). Onder de 90 spreken we van mild nierfalen, onder de 60 van matig nierfalen en onder de 30 van zwaar nierfalen (stadium 4). Vanaf stadium 3 moet nierfalen behandeld worden. In stadium 2 kan de diëtist al preventief bijdragen om de nierfunctie stabiel te houden.

Als de nieren minder werken dan normaal (=nierschade), heeft het lichaam problemen om de afvalstoffen en het teveel aan vocht te verwijderen. Om de hoeveelheid afvalstoffen te beperken, krijg je een eiwitbeperking. Een eiwitbeperking voorkomt dat het lichaam veel ureum moet uitscheiden. Ureum is de afvalstof die vrijkomt bij de vertering van eiwit. Je moet dan oppassen met vlees, kip, ei, zuivel en andere bronnen van eiwitten. Voor iedereen is de hoeveelheid eiwit die nog is toegestaan anders. Overleg hierover altijd met je diëtist.

Ook kan je vocht gaan vasthouden. Je nieren kunnen het niet meer aan om al het vocht zelf uit te scheiden. Om je nieren minder te belasten, kan je een vochtbeperking krijgen. Je mag dan maximaal 1500 ml vocht binnenkrijgen, maar het komt ook geregeld voor dat mensen nog maar 500 a 750 ml per dag mogen drinken. Dit is niet alleen wat je drinkt, maar ook je fruit- en zuivelinname worden hierbij gerekend.

Ook teveel aan mineralen zoals kalium, natrium (onderdeel van zout) en fosfaat (gekoppeld aan eiwit) kunnen onvoldoende verwijderd worden. Kalium is een zeer belangrijk mineraal en helpt het hart goed te functioneren. Bij verminderde nierfunctie wordt het teveel aan kalium niet verwijderd en stapelt het zich op. Een te hoog kaliumgehalte in het bloed kan ernstige hartritmestoornissen veroorzaken. Het kaliumgehalte in het bloed kan dalen door het gebruik van kaliumrijke voedingsmiddelen als aardappelen, koffie, chocolade, fruit en groenten zoals spinazie en andere donkergroene bladgroenten, tomaten, bananen en noten te beperken.

Hoe slechter de nierfunctie, hoe beperkender het voedingspatroon lijkt te worden. Er is medicatie om je nieren te helpen met het uitscheiden van afvalstoffen en vraag je diëtist om mee te denken.

Hoe ga ik met deze beperkende factoren om als diëtist?

Ik kijk altijd naar de producten die je nog wel kunt eten! Denken in mogelijkheden is waar ik mij mee bezighoud. Nierschade gaat vaak gepaard met diabetes, waardoor een beperking van suikers ook als extra puzzelstuk wordt toegevoegd. Of mensen hebben een verhoogd cholesterol, waar we ook rekening mee dienen te houden.

Allereerst het is niet onmogelijk! Een beperking is even puzzelen maar met mate kan er zeker nog veel.

Tips voor een vochtbeperking:

  • Verminder je zoutinname. Ik blijf dit herhalen. Van zout krijg je dorst, waardoor je het jezelf onnodig moeilijk maakt. Dit geldt ook voor suikerrijke producten en pittig eten.
  • Verdeel het vocht over de dag. In het begin kan het maken van een schema helpen. Ritme en regelmaat helpen om te wennen aan veranderingen.
  • Drink vanuit kleinere glazen. Zo drink je onbewust niet te veel in een keer.
  • Heb je toch last van een dorstgevoel? Gebruik dan een schijfje citroen om je lippen te bevochtigen, een ijsblokje (komt overeen met 15 ml water) met eventueel wat citroensap aan toegevoegd voor de nog frissere smaak en het verhoogt de speekselproductie Je kunt hiervoor ook gebruik maken van een klein partje fruit dat je eventueel invriest. Verder kan je ook de mond spoelen met water.
  • Het gebruik van luchtbevochtigers kan ook een hulpmiddel zijn om een droge mond te voorkomen en zorgt voor de nodige verfrissing bij warm weer.

Tips voor een kaliumbeperking:

  • Aardappelen zijn erg kaliumrijk. Een paar keer in de week de aardappelen vervangen door rijst of noedels of andere deegwaren zoals volkoren wraps is een goede gewoonte.
  • Maak groenten schoon en snij ze in kleine stukken. Kook de groenten één maal in een ruime hoeveelheid water. Giet vervolgens het kookwater weg en vervang voor vers kookwater. Kalium is wateroplosbaar waardoor ongeveer 1/3 van het kalium verloren gaat. Roerbak daarna de groenten gerust nog eventjes.
  • Drink vaker thee dan koffie, beperk de koffie-inname tot 1-2 kopjes per dag.
  • Eet niet dagelijks donkergroene bladgroenten zoals spinazie, tajerblad maar ook broccoli, champignons, knolselderij, rode bieten en avocado zijn hoog in kalium! Kies vaker voor salades, boerenkool, spitskool, snijbonen en paprika
  • Eet niet dagelijks een banaan, granaatappel, rode bessen, kaki of kersen.
    Kies vaker voor mandarijn, nectarine, aardbeien, abrikozen, blauwe bessen en passievrucht.

Wist je trouwens dat sterfruit (carambola), dat vaak als versiering gebruikt wordt in restaurants, giftig zijn voor patiënten met nierfunctiestoornissen?

Na het eten van sterfruit kunnen na circa 6 uur klachten optreden die in ernst kunnen variëren: hik, braken, verwardheid, gevoelloosheid van ledematen, epileptisch insult. Vermijd dit dus!

Wil je meer weten over voeding bij een verminderde nierfunctie en adviezen op maat in jouw situatie? Kijk dan op de site van Diëtheek voor meer informatie voor een diëtist bij jou in de regio.

Petra houdt spreekuur in Leidsche Rijn en Zeist en heeft op donderdagochtend telefonisch spreekuur.

Nog even in het kort

Chronische nierschade is een ernstige ziekte met veel gevolgen voor het dagelijks leven waarbij je, zeker in het begin, weinig tot geen klachten ervaart. Maar hoe slechter je nierfunctie, hoe meer effect het heeft op je leven en de kwaliteit ervan.

Je kunt zelf veel doen om je risico op nierschade kleiner te maken:

  • Beperk het gebruik van zout
  • Laat je hoge bloeddruk en diabetes goed behandelen
  • Eet gezond
  • Beweeg voldoende
  • Rook niet

By |2021-03-11T12:40:13+02:00maart 8th, 2021|Nierfalen|Reacties uitgeschakeld voor Voeding bij een verminderde nierfunctie

About the Author: